دانلود پروژه کارآموزی کاربرد های خط در گرافیک

چکیده :

تا زمانی که طراحان گرافیک و صاحبنظران در طراحی حروف ، نخواهند هیچگونه فعالیتی  در جهت رفع محدودیت های خط  فارسی انجام دهند   ، مشکلات خط  فارسی همچنان به قوت  خود باقی است .  لذا پیشنهاد می شود که مرکز و یا  انجمن  طراحی حروف که متشکل از خطاطان  و طراحان گرافیک و دست اندرکاران  حروف چینی و چاپ می‌باشد  ، تاسیس شده و به فعالیت در جهت رفع مشکلات خط فارسی بپردازند .

همجهت با موضوع  رساله که بحث اصلی آن پیرامون طراحی حروف فارسی است.

مقدمه :

تعریف ارتباط : ارسطو فیلسوف  یونانی شاید  نخستین اندیشمندی باشد  که   ۲۳۰۰    سال   پیش  در زمینه ارتباط سخن گفت.

ارتباط عبارت است از:( جستجو برای دست یافتن به کلیه وسایل  وامکانات موجود برای  ترغیب و اقنای دیگران .

ارتباط عبارت  است : ( از فراگرد انتقال یک محرک با پیام از سوی برقرار کننده  (فرستنده )  به فرد دیگری (گیرنده ) به منظور تغییر ر فتار.

با جمع بندی  مطالب فوق می توان  ارتباط را فراگرد انتقال  پیام از سوی  فرستنده  برای   گیرنده دانست. مشروط بر اینکه در معنای دریافت  شده  توسط  گیرنده  و معنای مورد  نظر فرستنده پیام مشابهت مشاهده شود .

بخش اول

فصل اول

خط :

انسان خط را در طی قرون و با گذراز مراحل چند تکامل بخشیده.هر تحول به دهها و  صدها سال گذشت زمان نیاز دارد. چرا که هر تحولی به ارتقاء توان بصری  مخاطبین نیاز دارد.  متکاملترین

درجه ای که خط بدان رسید عبارت بود از : خط الفبایی که تا کنون نیز بدان می نویسیم .

انواع خط : خط تصویری وخط واژه نگار

    منبع    : خوشنویسی در ایران لیلا برات زاده 

در میان ملل متمدن، خط منحصرا وسیله نمایش و ضبط و تفهیم مقاصد و افکار است. ذوق  لطیف ایرانی هم توانسته است از آن استفاده کند واینکه قرنهاست خط ایرانی یکی ازمظاهرهنری  ظریف اسلامی- ملی می باشد .

خط ایرانی قریب به هزار سال است که وسیله هنر نمایی خوشنویسان است و پیوسته هنرمندان  در صدد تکمیل و توسعه آن بوده اند ومدت هفت قرن پیوسته خطوط ایرانی سیر تکاملی خود را نموده

و درحدود قرن دهم به حد اعلای  ترقی  و زیبایی و شیوایی خود رسید .

البته وضع کنونی و اقتضای زمانه  و متداول شدن قلمهای تند نویس و ماشین تحریر برای  کاربرد

در  صنعت چاپ در تسریع کار برای اهمیت دادن  به زمان  و قلمهای جدید کامپیوتری  نیز برای راحتی  کارهای  چاپی  و تایپی در  زوال  این هنر کمک نموده است .  ولی این نکته  را هم  نباید فراموش کنیم که باید به پیروی از راهی که نیاکان  ما رفته اند، برای احیای  هنرهای زیبای   قدیم مانند : هنر خوشنویسی ومینیاتور و....... به  زنده  نگه داشتن هنر خط و ترویج آن اهمیت دهیم . 

بخش اول

فصل دوم

 کاربرد های گرافیکی خط:( طراحی حروف)

کار هنرمند بر اساس موقعیت زمانی و مکانی شکل می گیرد . چرا که دیدگاه های زیبا شناسی در هر دوره ای  متفاوت است .  ممکن است مردم در دوره ای  نوعی دید گاه  و برداشت  از زیبایی داشته باشند که این دید گاه در دوران بعد به کلی متفاوت باشد . 

امروزه  کار کردن روی شکل  و فرم الفبا  و خط های  سنتی و بومی به وسیله طراحان  گرافیک برای مصارف گوناگون انجام می شود که از مهمترین آنها طراحی کامل حروف الفبا می باشد.

 ( طراحی کامل حروف الفبا ) :    

هر گروه الفبای طراحی شده باید در نوع خودش منطقی باشد . اختراع الفبا یکی از  برجسته ترین فعالیتهای زیبا شناسی به حساب می آید . امروزه هر کس در زمینه طراحی دارای ذوقی است  که گاه منجر به اختراع یک حرف زیبا می شود و خصوصیات  فردی جالبی را در آن اجرا  می نماید

و چه بسا که با ریزه کاری های تزئینی آن را سرشار از زیبایی می کند  ولی از آن پس طرح  باید یک رابطه صحیح و منطقی را نسبت به حرف اولش دنبال کند . او باید قدرت برقرار کردن   یک جریان قیاسی سلیس و روان را داشته باشد و در عین حال تخیل او فلج نگردد.

استاد ممیز درباره طراحی حروف فارسی در عصر معاصر می گوید : در زمینه طراحی حروف

بسیار کم کار کرده ایم و اغلب قلم هایی  که این روزها به وسیله کامپیوتر  طراحی شده  معیوب  و ناقص اند . زیرا اولا الگوی فرنگی دارند و دوما  به  خوش نویسی  و اسکلت حروف فارسی   در آنها کمتر توجه شده است . چفت و بست اغلب این حروف به طور فنی طراحی نشده است و     از همه بد تر اینکه این قلم ها به طور کامل با روحیات ایرانی منطبق نیستند . بطور مثال  قلم های:

در طراحی حروف شیوه های مختلفی وجود دارد که می توان آنها را در دو بخش عمده جای داد :

الف :  طراحی  در قالب خوشنویسی سنتی یا خطا طی

ب   : طراحی  خارج از قالبهای   خوش نویسی سنتی

الف :   در این نشانه ها کاملا از قلم های خوش نویسی  استفاده شده  است ولی  با ترکیب بندی   و جای گذاری  منطقی  و  مناسب  در یک کادرمشخص  .  دراین شیوه اصولا طراح به  هیچ عنوان ازقوانین، فرمول، قواعد و قلم خوشنویسی دوری نمی کند و نیز به  آن وفادار می ماند و سعی  در هر چه زیباتر جلوه دادن آن در یک  ترکیب بندی درست و اصولی دارد .

مثال :  طراحی عنوان موزه رضا عباسی 

ب   :    دراین  نوع  نشانه ها   قواعد  خوشنویسی رعایت  می شود  ولی فرم  اصلی  حروف  با طراحی گرافیک ، تازگی و پویایی خاصی  می یابد و سعی درایجاد  طرحی  نو می نماید .از این رو هر چه ساده تر کردن طرح اصلی و ترکیب بندی  جدید هدف اصلی می باشد .

ب : دراین نوع نشانه ها قواعد خوشنویسی رعایت می شود ولی فرم اصلی حروف با طراحی گرافیک ، تازگی و پویایی خاصی می یابد و سعی درایجاد طرحی نو می نماید .از این رو هر چه ساده تر کردن طرح اصلی و ترکیب بندی جدید هدف اصلی می باشد .

به عنوان مثال : طراحی های قالی سلیمان و اخبار

عناصر در طراحی حروف عبارتند از :

١- نقطه ٢- خط ٣ – سطح(جرم)

۴- فضا ، مکان ۵- بافت

نیروهای اصلی یک ساختار یا یک کمپوزیسیون هستند .

این اجزای اصلی به هرروشی که مورد نظر طراح باشد با هم ترکیب می شوند. اینها خالص ترین عناصر طراحی بوده و هر یک خصوصیات خاص خود را دارند .

١- نقطه :

نیروهای زیادی وجو د دارد که بر نقطه وارد می شوند . نقطه همچنین در فضا جای می گیرد ، مطرح می شود و به نسبت فضا ( کادر) در نظرگرفته می شود و یا سنجیده می شود . این نقطه ها هستند که با در کنارهم قرار گرفتن ، خط را به وجود می آورند.

و آن خط جرم دارد . پس خود نقطه هم جرم خاصی دارد و در هر جایی از فضا حا لت خاصی دارد و نقطه ها یکسان نیستند ، بلکه دارای اشکال متفاوتی هستند و می توانند معنا پیدا کنند و مهم شوند.

٢- خط :

خط نیرویی است که می تواند تقسیم شود ، نفوذ کند درمیان بگیرد و یا حتی معنی فضا یا شکل بدهد . خطوط غا لب آنهایی هستند که حرکت ، نیرو و تضاد و یا شکل را ایجاد می کنند . دیگر خطوطها راهنما هستند که خطوط فیزیکی یا شکل حروف را هدایت می کنند . آنها روان بودن طبیعی حروف را موجب می شوند . دیگر خطوط از پیش تعیین شده یا گرید ها هستند که مکان

عناصر را روی کاغذ مشخص می کنند .

این نیروها هستند که حروف را شکل می دهند. همینطورشکل حروف موجب ایجاد نیرو می شود.

خط مهم ترین عنصری است که به حروف شکل می دهد . این چگونگی طراحی با خط است که شخصیت نوشته را مشخص می کند .

٣ – جرم( سطح):

منظور ما از جرم در اینجا فضای معینی است که شکل و حجم مشخصی را دارد . جرم به وزن یک مجموعه یا گروهی از عناصر از لحاظ بصری اشاره می کند . با افزایش وزن حروف و کم کردن فواصل بین کلمات و فضای داخلی حروف و همچنین تنگ کردن سطور معمولا می توان به یک ساختار قوت بخشید .

نیروی بین خطوط در یک حرف

b b

ضخامت و انرژی حروف نسبت به فضای اطراف

¥ ¥

تغییرات بصری از حروف سیاه تا تو خالی ³

عوامل زیادی در وزن یک توده تاثیر می گذارند و ترکیب این عوامل است که جای یک عنصر را در ساختار کار تعیین می کند . بعضی از این خاکستری ها عبارتند ا ز : قوت ، شدت ، تیرگی و کنتراست حرف .

٤- فضا ، مکان :

فضا محیطی است که دیگر عناصرطراحی نیز د رآن عمل می کنند ، همانند محیط اطراف ما .

این عنصردر طراحی عبارت است ازمحیط خالی که عناصر درآن جای گرفته اند و با اشغال ابعاد همانگونه که عناصر دیگر به آن اضافه می شوند ، طراحی شکل می گیرد . فضا شبیه به یک بوم و یا یک مکان خالی عمل می کند که زمینه و همینطوردیگرچیزها به آن اضافه می شود.

موفقیت یک کمپوزیسیون به انتخاب وچگونگی قراردادن عناصر گوناگون در یک فضای طراحی بستگی دارد .

٥- بافت :

درجه شدت رنگها در هنگام تکثیر به صورت سیاه و سفید هنگامی که در کنار هم قرار می گیرند مطرح است . در آن هنگام سیاهی ذاتی خود را از دست داده و در مجموع به صورت یک سطح خاکستری دیده می شوند . درجه شدت این خاکستری بستگی به نوع حروف ، وزن و تراکم آنها در ارتباط با هم دارد .

ارزش های خاکستری مورد استفاده بایستی با انتخاب و اندازه صحیح حروف به وجود بیاید .

بافت می تواند بوسیله تکراراشکال یکسان به وجود بیاید یا اجزا تشکیل دهنده آن در ساختار سطح تفاوت داشته باشد . بافت ا لگویی از ترکیب روشنایی و تاریکی در هم بافته شده است که بوسیله تکرارشکل حروف در ارتباط با فضای اطراف آن به وجود می آید .

الف : ارتباط بین جرم وفضا

٤ ٣ ٢ ١

ب : نیروی وارد آمده بر خط

قواعدهایی برای طراحی حروف فارسی :

هر اثر هنری زمینه ای را به وجود می آورد که تمامی عناصر موجود در ساختار آن بایستی در رابطه با یکدیگر عمل کرده و معنی هر قواعد طراحی تئوری های اساسی هستند که چگونگی استفاده و کار با عنصر خط را مشخص می کنند . این ۶ قاعده عبارت اند از :

۱ - ارتباط و هماهنگی :

گرچه یک کمبود مشخص ممکن است از تمامی قواعد طراحی که در بالا ذکر شده استفاده کند ولی قاعده ارتباط تقریبا همیشه در اجزا هر طرحی موجود است . چرا که این نیرویی است که اجزا را مر تبط کرده و طرح را منسجم می کند .

یکی از قواعد در ایجاد هماهنگی استفاده از تناسبات طلایی است . هر چه که بر مبنای این قاعده طراحی شود ، به خودی خود دارای هارمونی است که اجزای آن با هم رابطه برقرار می کنند و دیگری حفظ هماهنگی در خانواده حروف است .

نسبت میان اجزائ شکل حروف:

R¼¤IÄ

نسبت میان ضخامت :

HoTö 

نسبت فضای مثبت و منفی در یک حرف :

kÃ\¶ kÃ\¶

با نگاهی دقیق می توان اصل هماهنگی را در شکل حروف فارسی یافت ، که درک و رعایت اصول آن موجب هماهنگی و توازن در طراحی خط فارسی شده و در نهایت هماهنگی و و حدت

طرح را نیز تضمین می کند . برای یافتن این اصول هم ابتدا به ساده سازی حروف می پردازیم ،

تا عناصر اصلی به دست بیایند .

ساختار الفبای فارسی از سه شکل اصلی : مستطیل افقی ، مستطیل عمودی و بیضی تشکیل شده است .

مستطیل عمودی بیضی مستطیل افقی

در این میان شکل بیضی نقش تعیین کننده ای در کیفیت تصویری الفبای فارسی دارد . چرا که بیضی اساس نقوش اسلیمی در هنرهای مشرق زمین و به خصوص هنر های اسلامی بوده و باعث تنوعات چشمگیری در خطوط اسلامی شده است . علی رغم اینکه این تنوعات بر زیبایی خط افزوده است ولی موجب سختی و پیچیدگی طراحی قلم نیز شده است .

بنا براین در طراحی قلم فارسی باید جزئیات متنوع حروف را به سمت جزئیات مشترک سوق داد تا از یک طرف به هماهنگی قلم و از طرف دیگر به کاهش تنوع و سادگی شکل حروف بیانجامد . سه شکل اصلی در الفبای فارسی عبارت اند از :

مستطیل عمودی ، مستطیل افقی و دایره

٢ - تغییر حالت و جهت :

این قاعده جهت ایجاد یک فرآیند به شرطی که مراحل انتقالی بین یک عنصربه عنصر دیگرهمگی به زمینه اصلی کار، وفادار باقی بمانند ، لازم است . همینطور برداشت مشترک از مسیر

حرکت فضا وگذشت زمان برای شناخت این قائده ضروریست . توجه به جهت نیز بسیار مهم است .

شناخت این عامل تاثیر بصری خط را دو چندان می کند .

در خط فارسی سه جهت اصلی وجود دارد که عبارت اند از :